Nhà thờ chính toà Đà Lạt: Lịch sử và kiến trúc

Tọa lạc nổi bật trên một ngọn đồi cao giữa trung tâm thành phố, Nhà thờ chính tòa Đà Lạt với tên gọi chính thức là Nhà thờ chính tòa Thánh Nicôla Bari, từ lâu đã được người dân và du khách trìu mến gọi bằng cái tên thân thuộc: Nhà thờ Con Gà. Không chỉ là trung tâm sinh hoạt tôn giáo quan trọng của cộng đồng Công giáo địa phương, nơi đây còn là một công trình kiến trúc mang đậm dấu ấn lịch sử, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của Đà Lạt.

Điểm nhấn đặc trưng không thể nhầm lẫn của nhà thờ là hình tượng chú gà trống uy nghi đứng trên đỉnh tháp chuông, đồng thời là nét chấm phá độc đáo trong bức tranh kiến trúc cổ điển kiểu châu Âu mà công trình sở hữu. Trải qua gần một thế kỷ tồn tại, Nhà thờ Con Gà đã trở thành một phần không thể thiếu trong ký ức của bao thế hệ người dân Đà Lạt, cũng như một điểm dừng chân đầy ấn tượng trong hành trình khám phá thành phố ngàn hoa của du khách. Hãy cùng Công ty Nguyên Phú ngược dòng thời gian để khám phá câu chuyện lịch sử đầy thú vị đằng sau công trình này, chiêm ngưỡng những đường nét kiến trúc tinh tế, và cảm nhận vì sao Nhà thờ Con Gà xứng đáng là một di sản văn hóa lịch sử đặc sắc và là địa điểm không thể bỏ lỡ khi đến với Đà Lạt.

1. Lịch sử hình thành

Lịch sử của Nhà thờ Con Gà gắn liền với hành trình người Pháp biến Đà Lạt từ một vùng đất hoang sơ thành một đô thị nghỉ dưỡng cao cấp vào đầu thế kỷ 20. Để đáp ứng nhu cầu tâm linh của cộng đồng người Pháp và giáo dân bản địa, việc xây dựng một ngôi nhà thờ xứng tầm trở thành một yêu cầu cấp thiết.

Dự án được khởi công vào lúc 9 giờ sáng chủ nhật, ngày 19 tháng 7 năm 1931, do Giám mục Colomban Dreyer, Khâm sứ Tòa Thánh tại Đông Dương và Thái Lan, chính thức đặt viên đá đầu tiên. Công trình được xây dựng theo đồ án của linh mục Céleste Nicolas, cha sở lúc bấy giờ.

Quá trình xây dựng kéo dài suốt 11 năm, được chia thành ba giai đoạn chính:

• Giai đoạn một (từ 19/07/1931 đến 17/03/1932): Tập trung xây dựng gian cung thánh, hậu tẩm, hai gian cánh và một gian đầu. Sau 8 tháng thi công, công trình hoàn tất và được khánh thành trọng thể vào ngày Lễ Phục Sinh 27/03/1932.
• Giai đoạn hai (từ 7/10/1940 trở đi): Tiếp tục xây dựng các gian lòng nhà thờ và phần móng của tháp chuông.
• Giai đoạn ba: Hoàn thiện phần tháp chuông chính, hai tháp chuông phụ và các cầu thang xoắn ốc.

Vào ngày 14 tháng 11 năm 1934, cây thánh giá được đặt trên đỉnh tháp chuông chính. Điểm đặc biệt nhất là hình ảnh con gà trống bằng đồng dài 0,66m, cao 0,58m, được gắn trên đỉnh thánh giá. Nhà thờ còn sở hữu bốn quả chuông quý giá được chuyển từ nhà thờ thứ hai sang vào ngày 15/1/1942, trong đó có chuông lớn nhất nặng 415kg và đánh nốt ĐÔ. Bốn quả chuông này được treo ở độ cao 25m, hòa âm thanh vang vọng mỗi khi có nghi lễ.

Công trình kiến trúc chính thức khánh thành vào ngày 25 tháng 1 năm 1942. Đến tháng 2 năm 1942, nghi thức làm phép và đặt 14 chặng Đàng Thánh Giá trong gian chính của tòa nhà cũng được tổ chức, hoàn thiện trọn vẹn vẻ đẹp và ý nghĩa tôn giáo của công trình.

Nhà thờ chính tòa Đà Lạt với giá trị kiến trúc độc đáo là một minh chứng rõ nét cho ảnh hưởng của kiến trúc Pháp tại Đà Lạt. Để tìm hiểu thêm, danh sách những công trình kiến trúc Pháp ở Đà Lạt sẽ tiếp tục giới thiệu những công trình nổi bật khác, như Dinh 1 Bảo Đại, Chợ Đà Lạt.

2. Đặc điểm kiến trúc

Kiến trúc tổng thể

Nhà thờ chính tòa Đà Lạt là một trong những công trình tiêu biểu của kiến trúc châu Âu tại Việt Nam. Công trình được xây dựng theo trường phái kiến trúc Roman, nhưng có nhiều biến thể độc đáo, pha trộn nét tinh tế của phong cách Gothic. Nét đặc trưng của kiến trúc Roman được thể hiện rõ qua kết cấu vòm cuốn hình bán nguyệt và mặt cắt điển hình với nhịp giữa cao hơn, hai nhịp biên thấp hơn.

Mặt bằng nhà thờ có hình chữ thập (giống cây thánh giá), với chiều dài 65m, rộng 14m. Cấu trúc chặt chẽ, cân đối giữa các mảng khối tạo nên vẻ uy nghiêm, vững chãi. Điểm đặc biệt là dù mang chất Roman, công trình không thô ráp mà lại mềm mại, thanh thoát nhờ sự xuất hiện của các yếu tố Gothic như nhiều cửa sổ, kính màu cùng hoa văn được bố trí tao nhã. Việc sử dụng tiết chế kỹ thuật bê tông cốt thép cũng góp phần tạo nên vẻ thanh thoát hiếm thấy này.

Mặt đứng và tháp chuông

Mặt đứng với phần tháp chuông vươn cao với những đường nét, chi tiết trên mặt đứng hoàn toàn phỏng theo nguyên gốc của các kiểu mẫu châu Âu, cửa sổ vòm cung tròn, đường nét mạnh mẽ, dứt khoát và tỷ lệ hài hòa giữa các mảng khối. Mái nhà lợp ngói thạch bản, càng tôn thêm vẻ đẹp cổ kính.

Mặt đứng nhà thờ nổi bật với tháp chuông cao 47m, từ đây có thể bao quát toàn cảnh thành phố. Cửa chính nhà thờ hướng về núi Langbiang. Trên đỉnh tháp, ở độ cao 27m, là hình ảnh con gà trống bằng hợp kim nhẹ, tráng phủ một lớp hóa chất đặc biệt. Con gà dài 0,66m, cao 0,58m, xoay quanh một trục bạc đạn để chỉ hướng gió. Biểu tượng con gà còn mang nhiều ý nghĩa: vừa là hình ảnh “gà trống xứ Gaulle” của nước Pháp, vừa là biểu tượng của sự sám hối trong Kinh Thánh.

Nội thất

Bên trong thánh đường được chia thành ba gian: một gian lớn ở giữa và hai gian nhỏ ở hai bên, tất cả đều tuân thủ nguyên tắc đối xứng nghiêm ngặt. Mặt cắt công trình thể hiện rõ hệ cuốn theo dạng cung nguyên với dãy cuốn và hệ vòm nôi. Các cột trong nội thất có hệ đầu cột mô phỏng dạng cổ điển.

Đặc biệt, phần áp mái được trang trí bằng 70 tấm kính màu, trong đó 38 ô cửa sổ đã gắn tranh kính do xưởng Louis Balmet ở Grenoble (Pháp) chế tạo. Ánh sáng chiếu qua những ô kính này tạo nên không gian huyền ảo, lộng lẫy và trang nghiêm. Tường chịu lực dày 30-40cm, được xây dựng bằng gạch đá, bên ngoài được quét sơn màu hồng. Trên tường, 14 bức phù điêu khắc chạm nổi bằng xi măng và sắt (do nhà điêu khắc Xuân Thi thực hiện) mô tả 14 chặng Đàng Thánh Giá.

Hiệu ứng âm thanh

Nhà thờ còn sở hữu một hiệu ứng âm thanh vô cùng đặc biệt. Do cấu trúc nội ngoại thất đối xứng và tỉ lệ hài hòa giữa các gian. Với thiết kế hệ cột chia nhà thờ làm ba gian, gian chính cao nhất tạo sự tập trung và khuếch đại âm thanh, hai gian phụ có cửa sổ lấy gió tạo đối lưu không khí, đẩy khí nóng lên gian giữa và thoát ra theo gác chuông. Chính tỉ lệ cân đối giữa các gian đã tạo nên độ âm vang tuyệt vời, một yếu tố hiếm thấy trong nhiều kiến trúc thánh đường. Chính linh mục nhạc sĩ Phaolô Nguyễn Văn Hòa, sau này là Giám mục Nha Trang, đã luôn nhắc đến “độ vang kỳ diệu” của nhà thờ mỗi khi có dịp.

Nhà thờ chính tòa Đà Lạt không chỉ là một công trình kiến trúc đơn thuần mà còn là biểu tượng sống động, là chứng nhân cho lịch sử hình thành và phát triển của Đà Lạt. Với vẻ đẹp uy nghiêm, cổ kính từ kiến trúc Roman pha trộn Gothic cùng hình ảnh con gà trống độc đáo trên đỉnh tháp, nhà thờ đã trở thành một di sản văn hóa quý giá.